Jaskinie w Ojcowskim Parku Narodowym
Jaskinie i schroniska skalne są charakterystyczną grupą form związanych z wapieniami i działalnością krasową wód podziemnych. Wyżyna Krakowsko-Częstochowska jest obszarem licznego ich występowania. Na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego zinwentaryzowano prawie 700 jaskiń, a w całym dorzeczu Prądnika 757. Rozwinęły się one głównie w skalistej odmianie wapienia jurajskiego. Najdłuższą jaskinią w Parku jest Jaskinia Łokietka (320 m), znajdująca się w masywie Góry Chełmowej.
Jaskinie Ojcowskiego Parku Narodowego o długości powyżej 100 m:
Najliczniejsze skupisko dużych jaskiń znajduje się w wąwozie Jamki; pozostałe, mniejsze jaskinie i schroniska leżą przeważnie na lewym zboczu Doliny Prądnika, od Grodziska po Prądnik Korzkiewski, a kilkanaście w Dolinie Sąspowskiej. Mają one na ogół przebieg poziomy i rozmieszczone są na różnych wysokościach nad dnem dolin. Niektóre wejścia do jaskiń są dobrze widoczne, jednak większość z nich jest trudna do odnalezienia w skałkach.
Jaskinie Ojcowskiego Parku Narodowego o długości powyżej 100 m:
- Jaskinia Łokietka - 320 m
- Jaskinia Ciemna - 209 m
- Jaskinia Zbójecka - 189 m
- Jama Ani - 158 m
- Jaskinia Okopy Wielka Dolna - 138 m
- Jaskinia Sąspowska - 100 m
Najliczniejsze skupisko dużych jaskiń znajduje się w wąwozie Jamki; pozostałe, mniejsze jaskinie i schroniska leżą przeważnie na lewym zboczu Doliny Prądnika, od Grodziska po Prądnik Korzkiewski, a kilkanaście w Dolinie Sąspowskiej. Mają one na ogół przebieg poziomy i rozmieszczone są na różnych wysokościach nad dnem dolin. Niektóre wejścia do jaskiń są dobrze widoczne, jednak większość z nich jest trudna do odnalezienia w skałkach.
Komunikat
Jaskinie Łokietka i Ciemna są udostępnione do zwiedzania. Można również wejść do niewielkiej Jaskini Krowiej położonej niedaleko Bramy Krakowskiej.
Prace badawcze i eksploracyjne
Od 1990 r. na terenie Parku katalogowane są wszystkie jaskinie, także te niewielkie zwane schroniskami skalnymi. Pracę tą wykonuje doświadczony zespól speleologów pod kierunkiem Michała Gradzińskiego (Instytut Nauk Geologicznych UJ). Zebrane dane były sukcesywnie publikowane w postaci zeszytów mających formę preprintów. W latach 1992-2011 ukazało się 16 takich zeszytów, objęły one początkowo zlewnię Sąspówki, następnie lewe orograficznie zbocze Doliny Prądnika i, ostatecznie, prawe orograficznie zbocze tej doliny. W 2017 r. podjęto działania zmierzające do ujednolicenia i uaktualnienia zebranych materiałów, wykonano dodatkową kwerendę literatury, ustalono lokalizację otworów przy pomocy odbiornika GPS i przygotowano do druku zbiorczy inwentarz jaskiń dorzecza Prądnika (M. Gradziński, M. Wawryka-Drohobycki, B. Michalska-Kasperkiewicz, K. Bisek, M. Szelerewicz, J. Partyka, A. Amirowicz, J. Baran, J. Baryła, & A. Górny, 2020. Jaskinie dorzecza Prądnika. Ojcowski Park Narodowy, Ojców, 672 s.). Ukazał się on w obszernej formie książkowej w 2020 r.
Inwentarz zawiera opisy i plany 757 jaskiń usytuowanych na obszarze dorzecza Prądnika. Zdecydowana większość z nich (674 jaskinie) jest położona w obrębie OPN, a dalszych 68 jaskiń na terenie jego otuliny (strefy ochronnej). łączna długość wszystkich zinwentaryzowanych jaskiń przekracza 7,1 km. Inwentarz zawiera komplet wyników interdyscyplinarnych badań dotyczących wszystkich znanych jaskiń na tym obszarze. Opis każdej jaskini poprzedzony jest zestawieniem najważniejszych danych jej dotyczących, to jest obowiązującej nazwy i wszystkich nazw synonimicznych, informacji dotyczących położenia, długości, deniwelacji, rozciągłości, ekspozycji otworu, wysokości otworu jaskini nad poziom morza i nad dno doliny.
Inwentarz zawiera opisy i plany 757 jaskiń usytuowanych na obszarze dorzecza Prądnika. Zdecydowana większość z nich (674 jaskinie) jest położona w obrębie OPN, a dalszych 68 jaskiń na terenie jego otuliny (strefy ochronnej). łączna długość wszystkich zinwentaryzowanych jaskiń przekracza 7,1 km. Inwentarz zawiera komplet wyników interdyscyplinarnych badań dotyczących wszystkich znanych jaskiń na tym obszarze. Opis każdej jaskini poprzedzony jest zestawieniem najważniejszych danych jej dotyczących, to jest obowiązującej nazwy i wszystkich nazw synonimicznych, informacji dotyczących położenia, długości, deniwelacji, rozciągłości, ekspozycji otworu, wysokości otworu jaskini nad poziom morza i nad dno doliny.
fot. okładki inwentarza „Jaskinie dorzecza Prądnika"
Sam opis zawiera charakterystykę topograficzną korytarzy oraz rozbudowane dane opracowane na podstawie obserwacji terenowych oraz wyników badań naukowych publikowanych w literaturze. Dotyczą one: morfologii jaskini, osadów klastycznych i znajdowanych w nich szczątków zwierząt, roślin i materiałów archeologicznych, nacieków, mikroklimatu jaskini, żywych organizmów ja zasiedlających i znaleziskach subfosylnych szczątków organicznych, historii poznania - odkryć, wykorzystania przez człowieka i badań naukowych. Każda jaskinia opatrzona jest kompletną, adnotowaną bibliografią. Jako kompendium wiedzy inwentarz jaskiń odgrywa znaczącą rolę w realizowaniu podstawowych zadań ochronnych Ojcowskiego Parku Narodowego. Zebrane tam dane wykorzystywane są do:
- określania diagnozy stanu przyrody nieożywionej, w tym przypadku zasobu jaskiń - stanowisk geologicznych o szczególnym znaczeniu w ochronie siedlisk przyrodniczych (jaskinie są uznane za jeden z typów siedlisk przyrodniczych Natura 2000, kod siedliska nr 8310) stanowiących bardzo istotny element ostoi PLH 120004 Dolina Prądnika;
- kategoryzacji jaskiń w celu wyboru konkretnych obiektów do zabezpieczenia (zamykania) przed niekontrolowaną penetracją (nieuprawnione wstępy);
- wyznaczenia stref ochrony (ścisłej, częściowej);
- typowania konkretnych jaskiń do prowadzenia monitoringu nietoperzy oraz badań nad innymi grupami organizmów żywych;
- zarządzania zasobami dziedzictwa przyrody nieożywionej;
- uzupełniania wiedzy na temat warunków rozwoju fauny jaskiniowej OPN oraz sposobów wykorzystywania jaskiń przez gatunki zwierząt bytujące w Parku;
- oceny wpływu ewentualnych inwestycji planowanych do realizacji na terenie OPN lub w jego otulinie na przyrodę Parku - Inwestycje lokowane w sąsiedztwie występowania jaskiń, mogą negatywnie wpływać na nietoperze będące jednymi z najważniejszych zwierząt występujących w OPN (część gatunków nietoperzy to tzw. gatunki priorytetowe w sieci Natura 2000); rozmieszczenie jaskiń jest zawsze brane pod uwagę przy ocenie wpływu planowanej inwestycji;
- wykupu gruntów - w celu uzyskania dofinansowania na wykup gruntów ze środków zewnętrznych, konieczne jest przedstawienie odpowiedniego uzasadnienia, opartego na wysokich walorach przyrodniczych lub kulturowych danego terenu. Jednym z istotnych kryteriów oceny wartości gruntu jest występowanie na jego obszarze jaskiń, które stanowią cenne elementy dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego;
- udostępniania jaskiń do zwiedzania przez turystów - plany Jaskini Łokietka wykorzystane zostały przy projektowaniu modernizacji oświetlenia w jej wnętrzu, w tym w usytuowaniu lamp efektowych.