Centrum Dziedzictwa Doliny Prądnika

Dzieje tego domu splatają się z XIX-wieczną historią ojcowskiego Zdroju. To czas miniony – uzdrowiska już nie ma. A jednak jego echo wciąż pobrzmiewa w murach i przestrzeni tego miejsca. Przestrzeni wyjątkowej. Architektura pozostaje najmocniejszym świadectwem uzdrowiskowego epizodu, lecz był to tylko jeden z wielu rozdziałów budujących kulturowe dziedzictwo willi „Pod Koroną. O nim właśnie opowiada nasza wystawa – o kulturze, której źródłem i siłą napędową jest natura.

Tworząc Centrum Dziedzictwa Doliny Prądnika, nie chcieliśmy powielać formuły klasycznego muzeum z gablotami, eksponatami i nadmiarem multimediów. Wybraliśmy inną drogę: refleksji, wyciszenia, kontemplacji i uważności. Ich źródłem jest ona – dolina, wraz z całym bogactwem znaczeń, które niesie.

Mamy nadzieję, że wędrówka po tym domu zaintryguje Was i zachęci do podzielenia się własnymi odczuciami – tym, co podczas spacerów po parkowych szlakach poruszyło Was pozytywnie lub negatywnie. Słuchajcie, patrzcie, czytajcie, reagujcie. Ta wystawa jest zaproszeniem do dialogu.

W naszym Centrum szczególną wagę przykładamy do słów. Mierzymy się z ich siłą i znaczeniem. Zwracamy uwagę na wyrażenia obecne w codziennym języku, których źródłosłów wyrasta z natury – z tej samej przestrzeni, w której powstała Willa Pod Koroną. To dowód, jak głęboko przyroda przenika nasze życie, jak silnie zakorzeniła się w języku, w samym DNA mowy.

Słowa budują rzeczywistość i znaczenia, poszerzają świadomość. Dzięki językowi i pismu opowieści przekraczają miejsce swojego powstania – mogą być odczytywane i przekazywane dalej, w każdym zakątku świata.

Jak zwiedzać wystawę? Na co zwracać uwagę? Nie podamy jednego klucza. To Ty odkrywasz – wchodząc do kolejnych pokoi i zanurzając się w ich opowieściach. Nie musisz robić tego po kolei. Każdy pokój jest autonomiczną przestrzenią. Nad drzwiami znajdziesz jego tytuł. Możesz zamknąć drzwi za sobą, by pełniej wejść w dany „Epizod”.

Kryją w sobie wskazówki do zrozumienia nie tylko wystawy, lecz także przestrzeni, przez którą wędrowałeś lub wędrowałaś, by tu dotrzeć. Dolina Prądnika to miejsce szczególne – obdarzone niezwykłą energią kulturotwórczą. Tutejsza kultura wyrasta z natury: wypływa ze skał, wyłania się z lasów, wnika w mroczne jaskinie. Od czasów prehistorycznych aż po współczesność. Najpierw byli tu neandertalczycy, potem my – ludzie współcześni.

W średniowieczu możni tego kraju wznosili na skalnych zboczach zamki, będące naturalnym przedłużeniem skał. W dnie doliny prosty lud tworzył wiejską architekturę, organicznie wplecioną w zieloną tkankę łąk, pastwisk i lasów, dopełniającą krajobraz na tle białych wapieni. Rzekę zaprzęgnięto do pracy – dla ludzkich potrzeb. Utylitarną wartość Prądnika dostrzegł Stanisław Staszic, pisząc: „…niedawno urodzony Promnik nie próżnuje, pędzi młyny, trze drzewo, robi proch…”.

Był jednak jedną z najważniejszych – jego obecność inspirowała kolejnych naukowców i przyrodników. Jeszcze wcześniej pośród tutejszych skał stąpali królowie: Jan Kazimierz czy Stanisław August Poniatowski. W XIX wieku Dolina staje się modna i coraz bardziej uczęszczana. Klementyna z Tańskich Hoffmanowa wchodzi w ruiny ojcowskiego zamku, co znajduje odbicie w jej późniejszych opisach. Bywali tu także Fryderyk Chopin, Franciszek Karpiński, Franciszek Salezy Dmochowski, Wojciech Gerson, Jadwiga Łuszczewska (Deotyma), Adolf Dygasiński, Julian Ursyn Niemcewicz i wielu innych, którzy utrwalali urok tego miejsca w poezji, malarstwie i relacjach z podróży. W 1863 roku Ojców staje się areną walk powstańców styczniowych, a później celem patriotycznych wycieczek.

W tym domu snujemy opowieść o tym, jak Dolina Prądnika – wycięta niepozornym ostrzem bystrego potoku – kształtuje rzeczywistość i kulturę. Jak wpływa na życie mieszkańców oraz tych, którzy zaglądają tu tylko na chwilę: na spacer, wycieczkę, rowerową ucieczkę od codziennego zgiełku. Nie pomijamy jednak faktu, że człowiek bywa wobec tego miejsca okrutny – eksploatuje je, deformuje, niszczy. Ten trudny aspekt również znalazł swoje miejsce w jednym z pokoi Willi Pod Koroną.

Jaka jest dzisiejsza Dolina Prądnika? Opowiedz nam o niej Ty. Podczas zwiedzania, w kilku miejscach, znajdziesz kartki, księgi i coś do pisania. To artefakty stworzone dla Ciebie. Czekamy na Twoją opowieść.