Piknik edukacyjny „70 lat dla Natury" w dniu 22 sierpnia 2026 r.

Ochrona czynna w OPN
OPN realizuje liczne działania z zakresu ochrony czynnej zbiorowisk kserotermicznych oraz ochrony łąk, które obejmują m.in. koszenie, usuwanie nalotu drzew i krzewów, odkrzaczanie oraz utrzymywanie tradycyjnego użytkowania rolniczego. Działania te przynoszą wymierne efekty: zwiększają różnorodność gatunkową, wspierają populacje roślin ciepłolubnych i chronią siedliska wielu owadów, w tym rzadkich gatunków motyli. Co równie ważne – utrzymanie otwartych, jasnych przestrzeni łąkowych i kserotermicznych bezpośrednio wpływa na zachowanie unikatowego krajobrazu Doliny Prądnika, którego charakterystyczne panoramy są nierozerwalnie związane z mozaiką skał, muraw, łąk i lasów. Efekty tych prac można zauważyć w całej Dolinie Prądnika i we fragmentach Doliny Sąspowskiej, gdzie większy nacisk położony jest na ochronę lasów.

Ochrona ścisła w OPN
Równolegle prowadzimy działania związane z ochroną bierną lasów, która jest jednym z najważniejszych filarów funkcjonowania parku narodowego. Ochrona ta oznacza pozostawienie lasu samemu sobie – bez ingerencji człowieka, bez wycinki, bez porządkowania martwych drzew. Dzięki temu las może rozwijać się naturalnie, zgodnie z własną dynamiką. To właśnie w takich miejscach powstają najcenniejsze siedliska: pełne martwego drewna, kryjówek, mikrośrodowisk i nisz ekologicznych, które są niezbędne dla wielu gatunków owadów, ptaków, grzybów i ssaków. Naturalny las jest bardziej odporny na zmiany klimatu, choroby i ekstremalne zjawiska pogodowe, a jego struktura – wielowarstwowa, różnorodna, bogata w stare drzewa – stanowi fundament stabilności całego ekosystemu Doliny Prądnika. Tu mały wyjątek – jeśli jakieś drzewa zagrażają bezpieczeństwu ludzi to muszą zostać usunięte, gdy to jest szlak leśny wówczas takie wycięte drzewa pozostawione są do naturalnego rozkładu.

Ochrona zabytków w OPN
Wykonywanie przez Ojcowski Park Narodowy remontów budynków zabytkowych jest możliwe z oczywistych względów tylko w przypadku tych obiektów, które są własnością Parku. Jednak szereg obiektów zabytkowych znajdujących się w Ojcowie, a wymagających pilnych działań remontowych, jest własnością osób fizycznych lub jednostek samorządu terytorialnego. Tym samym Park jako instytucja finansów publicznych nie ma żadnej możliwości finansowania ich remontów.

• Mając na uwadze zabytkowe budynki i wille OPN w ostatnich latach udało się nam zrealizować wiele bardzo trudnych zamierzeń w zakresie konserwacji i remontów tych obiektów. Taki przykładem jest zamek w Ojcowie, który sukcesywnie (w miarę posiadanych środków finansowych) jest zabezpieczany od 2016 r. W tym roku planujemy zakończenie działań objętych aktualnym pozwoleniem konserwatorskim - zabezpieczenie południowego odcinka murów.
• W 2021 r. wykonaliśmy remont stolarki zewnętrznej w budynku „Hotel pod Kazimierzem", a w latach 2022–2023 przeprowadziliśmy zabezpieczenie elewacji zewnętrznej willi „Jadwiga".
• Od tego roku można zwiedzać willę „Pod Koroną”, gdzie mieści się „Centrum Dziedzictwa Doliny Prądnika”, w którym w nowoczesny sposób zaprezentowany jest związek człowieka i przyrody w dolinie. Remont tego budynku został rozpoczęty praktycznie w latach 90-tych. Jednak brak środków finansowych uniemożliwiał skończenie tych prac. Dzięki wsparciu z Ministerstwa Klimatu i Środowiska, remont ten zakończyliśmy w zeszłym roku. Od 1 lipca br. budynek ten służy zwiedzającym jako obiekt edukacyjny.
• W tym roku zakończą się prace przy zabytkowym budynku willa „Grzybowska", natomiast w przyszłym będziemy prowadzić działania przy aranżacji wystawy edukacyjnej poświęconej nietoperzom. To wyjątkowy projekt pracowników Parku, który pokazuje, że ochronę dziedzictwa kulturowego można harmonijnie połączyć z ochroną przyrody. W budynku tym powstanie „Dom Nietoperza” – centrum edukacyjne poświęcone skrzydlatym mieszkańcom Doliny Prądnika. Kilka pomieszczeń, w tym poddasze, zostanie przystosowanych na potrzeby letniej kolonii nietoperzy.

Co ważne - we wszystkich remontowanych obiektach Ojcowski Park Narodowy realizuje adaptacje poddaszy dla nietoperzy. To niezwykle istotne, ponieważ budynki zabytkowe od dziesięcioleci stanowią dla nich bezpieczne miejsca rozrodu i odpoczynku. Zapewnienie odpowiednich warunków - właściwej izolacji, wlotów, mikroklimatu - pozwala utrzymać stabilne populacje tych pożytecznych ssaków, które odgrywają kluczową rolę w ekosystemie, m.in. ograniczając liczebność owadów.

• Naszej uwadze nie uchodzą również liczne groby, kapliczki, figurki czy obiekty wpisane do rejestru gminnego, o nich Pamiętamy i dbamy jak możemy.
• Obecnie ze środków Parku trwa konserwacja starego krzyża przy Maczudze Herkulesa.
• Aktualnie największym wyzwaniem jest dla nas najbardziej spektakularny przykład architektury drewnianej w Ojcowie - willa „Pod Berłem”. Ten położony na zboczu Chełmowej Góry budynek od wielu lat wymaga gruntownej konserwacji. Pierwsze działania rozpoczęliśmy w 2022 r., zlecając profesjonalną inwentaryzację techniczną w formie skaningu laserowego oraz dokumentację konserwatorską. Aktualnie jesteśmy na ostatniej prostej, jeśli chodzi o uzyskanie pozwoleń, zaraz potem ogłaszamy przetarg na pierwszy etap prac, który zamierzamy zakończyć w tym roku.
• W tym roku Ojcowski Park Narodowy zakupił kolejny cenny element dziedzictwa kulturowego -  zabytkowy młyn, znajdujący się obecnie w bardzo złym stanie technicznym. Obiekt wymaga natychmiastowych działań, dlatego w najbliższym czasie planujemy przeprowadzić prace ratunkowe, których celem będzie zabezpieczenie konstrukcji przed dalszym niszczeniem. Po wykonaniu niezbędnych zabezpieczeń konieczne będzie uzyskanie wszelkich pozwoleń konserwatorskich, budowlanych i środowiskowych, a następnie pozyskanie środków finansowych na kompleksową konserwację i odtworzenie młyna. Naszym celem jest zachowanie tego zabytku w jego naturalnym otoczeniu – wśród łąk i otwartych przestrzeni Doliny Prądnika, które wraz z historyczną zabudową tworzą harmonijny, niepowtarzalny krajobraz.

Ochrona krajobrazu OPN
To właśnie takie elementy - tradycyjne budynki, łąki, skały, lasy - składają się na charakter Doliny Prądnika. Ich ochrona jest kluczowa, aby zapobiec degradacji krajobrazu, która mogłaby nastąpić w wyniku niekontrolowanej zabudowy, np. budowy parkingów, obiektów komercyjnych czy instalacji całkowicie niepasujących do dziedzictwa kulturowego tego miejsca, takich jak dmuchane zamki czy tymczasowe konstrukcje rozrywkowe. Ojcowski Park Narodowy stoi na straży tego, aby Dolina Prądnika pozostała miejscem autentycznym, historycznym i harmonijnym.

Pamięć historyczna i współpraca z lokalną społecznością w OPN
Ojcowski Park Narodowy od lat dba również o pielęgnowanie pamięci historycznej, organizując i wspierając wydarzenia upamiętniające ważne momenty z dziejów regionu i Polski. Jednym z nich są obchody rocznicy wybuchu Powstania Styczniowego, które w Dolinie Prądnika mają szczególny wymiar - to właśnie w okolicznych lasach i budynkach ukrywali się powstańcy, a ich obecność pozostawiła trwały ślad w lokalnej tradycji. Uroczystości te łączą edukację historyczną, refleksję nad przeszłością oraz troskę o zachowanie dziedzictwa narodowego.

Park także aktywnie wspiera lokalne inicjatywy społeczne i kulturalne, organizowane przez stowarzyszenia i fundacje. Wśród nich znajdują się m.in.:

• „Festiwal Chopin w Ojcowie”, organizowany przez Fundację Festiwale Ojcowskie – wyjątkowe spotkanie muzyki klasycznej z krajobrazem Doliny Prądnika, które przyciąga miłośników sztuki z całej Polski i przypomina wizytę Fryderyka Chopina w Dolinie Prądnika. Ta sama Fundacja organizuje również „Dzień Ojca w Ojcowie”, wydarzenie integrujące mieszkańców i turystów, promujące lokalną kulturę, historię i tradycję, poprzez upamiętnienie znanych osób związanych z Ojcowem.
• Festiwal Nietoperzy, organizowany przez Stowarzyszenie Ekoturystyki Ostaniec wraz z partnerami – wydarzenie edukacyjne poświęcone ochronie nietoperzy, połączone z warsztatami, prelekcjami i atrakcjami dla rodzin.

Wspierając te inicjatywy, Park podkreśla, że ochrona przyrody i zabytków jest nierozerwalnie związana z życiem lokalnej społeczności, jej kulturą, tradycją i tożsamością.

Wolontariusze - bezcenne wsparcie dla OPN
Ogromnym wsparciem dla Ojcowskiego Parku Narodowego są wolontariusze, którzy regularnie przyjeżdżają do Doliny Prądnika, aby pomagać w sprzątaniu śmieci pozostawionych przez turystów. To osoby pełne zaangażowania, często działające w ramach zorganizowanych grup, stowarzyszeń, a także indywidualni miłośnicy przyrody, którzy po prostu chcą zrobić coś dobrego dla tego miejsca. Ich praca ma ogromne znaczenie – dzięki wolontariuszom udaje się utrzymać czystość na szlakach, w lasach, na łąkach i w otoczeniu zabytków. To właśnie oni pomagają nam chronić krajobraz przed degradacją, pokazując, że troska o przyrodę jest wspólną odpowiedzialnością. Wsparcie wolontariuszy jest również ważnym elementem edukacji - pokazuje, że każdy może mieć realny wpływ na stan środowiska, a działania oddolne potrafią przynieść wymierne efekty. Park z wdzięcznością przyjmuje tę pomoc, bo dzięki niej Dolina Prądnika pozostaje miejscem czystym, zadbanym i przyjaznym zarówno dla ludzi, jak i dla dzikich zwierząt.

Warto również wspomnieć, dlaczego w parkach narodowych nie ma koszy na śmieci. To świadoma decyzja wynikająca z zasad ochrony przyrody: kosze przyciągają zwierzęta, prowadzą do ich dokarmiania i zaburzania naturalnych zachowań. Obecnym trendem nie tylko na obszarach polskich parków narodowych, ale także na całym świecie jest likwidowanie z ich terenów elementów nie tylko obcych, ale przede wszystkim niebezpiecznych dla zwierząt. Są nimi właśnie kosze na śmieci. Utrzymywanie koszy na śmieci przede wszystkim na obszarze naturalnego środowiska przyrodniczego nie tylko jest niebezpieczne dla zdrowia zwierząt, ale przede wszystkim prowadzi do stworzenia w nich nieprawidłowych i niebezpiecznych dla ludzi zachowań - takim przykładem jest coraz częstsza obecność dzikich zwierząt (dziki, jelenie, niedźwiedzie) w środowisku miejskim. Zasada „zabierz ze sobą to, co przyniosłeś” jest jednym z fundamentów odpowiedzialnego odwiedzania obszarów chronionych.

Wszystkie opisane działania byłyby niemożliwe bez odpowiednich środków finansowych, których zawsze jest niedosyt. Największe wsparcie otrzymujemy z Ministerstwa Klimatu i Środowiska, ze środków europejskich w ramach programy FEnIKS, z Narodowego Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz z Fundacji PGE. Prace przy zamku w Ojcowie w 2016 r. były również częściowo finansowane ze środków Województwa Małopolskiego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego.
W tym miejscu należy również wskazać, iż wiele działań w tym przede wszystkim dotyczących wykonywania remontów obiektów zabytkowych (np. remont murów na zamku w Ojcowie czy też remonty kapliczek i figur) realizujemy z własnych środków finansowych.